السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )
649
تفسير الميزان ( فارسي )
بيان بعضى از مفسرين گفتهاند : بعد از برگشتن قبله از بيت المقدس بسوى كعبه ، جدال و بگو مگو بسيار شد و بدين جهت آيه مورد بحث نازل شد . * ( ( لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ ) ) * ، كلمه ( بر ) بكسره باء ، مجازى است از خير و احسان و همين كلمه با فتحه باء ، صفت مشبهه از آن است ، و معنايش شخص خير و نيكوكار است . و كلمه ( قبل ) با كسره اول و فتحه دوم به معناى جهت است ، قبله را هم به همين جهت قبله مىگويند ، چيزى كه هست ( تاى آخر آن معناى ) نوعيت را مىرساند ، و كلمه ( ذوى القربى ) به معناى خويشاوندان و كلمه ( يتامى ) جمع يتيم است كه به معناى كودك پدر مرده است و كلمه ( مساكين ) جمع مسكين است ، كه فرقش با كلمه فقير اين است كه مسكين بد حالتر از فقير است ، و كلمه ( ابن السبيل ) به معناى كسى است كه دستش از وطن و از خانواده اش بريده ، و كلمه ( رقاب ) جمع رقبه است ، كه به معناى گردن است ، ولى منظور از آن برده است كه قيد بردگى به گردن دارد ، و كلمه ( باساء ) مصدر است ، هم چنان كه بؤس هم مصدر است ، و هر دو به معناى شدت و فقر است ، و كلمه ( ضراء ) مانند كلمه ( ضر ) هر دو به اين معنا است كه آدمى با مرض يا زخم يا فوت مال يا مرگ فرزند ، متضرر شود ، و كلمه باس به معناى شدت و سختى جنگ است . * ( ( وَلكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّه ) ) * الخ ، در اين جمله بجاى اينكه كلمه ( بر ) به كسره را تعريف كند ، كلمه ( بر ) به فتحه را تعريف كرد ، تا هم بيان و تعريف مردان نيكوكار را كرده باشد و در ضمن اوصافشان را هم شرح داده باشد ، و هم اشاره كرده باشد به اينكه مفهوم خالى از مصداق و حقيقت ، هيچ اثرى و فضيلتى ندارد . و اين خود دأب قرآن در تمامى بياناتش است كه وقتى ميخواهد مقامات معنوى را بيان كند ، با شرح احوال و تعريف رجال دارنده آن مقام ، بيان مىكند و به بيان مفهوم تنها قناعت نميكند . و سخن كوتاه آنكه جمله : * ( ( وَلكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّه وَالْيَوْمِ الآخِرِ ) ) * تعريف ابرار و بيان حقيقت حال ايشان است كه هم در مرتبه اعتقاد تعريفشان مىكند و هم در مرتبه اعمال و هم اخلاق ، در باره اعتقادشان ميفرمايد : * ( ( مَنْ آمَنَ بِاللَّه ) ) * و در باره اعمالشان ميفرمايد : * ( ( أُولئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا ) ) * ، و در باره اخلاقشان ميفرمايد . * ( ( وَأُولئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ ) ) * . و در تعريف اولى كه از ايشان كرده ، فرموده : ( كسانى هستند كه ايمان به خدا و روز جزا و ملائكه و كتاب و انبياء دارند ) ، و اين تعريف شامل تمامى معارف حقه اى است كه خداى سبحان